IP, RVS en ATEX: weegschalen voor natte, hygiënische en explosiegevaarlijke ruimten
Een weegschaal in een koelcel, een slachterij, een wasstraat of een spuitcabine heeft andere eisen dan een weegschaal op een bureau. Drie aanduidingen zeggen of hij het daar volhoudt: de IP-klasse tegen stof en water, het materiaal tegen roest en schoonmaakmiddel, en de ATEX-markering waar gas of stof kan ontploffen. Hieronder staat wat ze betekenen, waar u op let en welke weegschalen erbij horen.
Wat de IP-klasse zegt
IP staat voor Ingress Protection, vastgelegd in de norm IEC 60529 (in Europa EN 60529). Achter de letters staan twee cijfers. Het eerste zegt hoe goed de behuizing dicht is tegen vaste deeltjes, van 0 (open) tot 6 (stofdicht). Het tweede zegt hoe goed hij dicht is tegen water, van 0 tot 8. Een X in plaats van een cijfer betekent dat dat deel niet is getest: IPX8 is dus wel op onderdompelen beproefd, maar niet op stof.
Voor weegschalen komen deze klassen voor:
| Klasse | Stof | Water | In de praktijk |
|---|---|---|---|
| IP54 | stofbeschermd | spatwater uit elke richting | droge productie, magazijn, af en toe een natte doek |
| IP65 | stofdicht | waterstraal uit een tuinslang | afspoelen met lage druk, koelcel, vochtige ruimte |
| IP66 | stofdicht | krachtige waterstraal | dagelijks schoonspuiten, buiten |
| IP67 | stofdicht | een halfuur op een meter onder water | schoonmaken met veel water, natte vloer, per ongeluk onderlopen |
| IP68 | stofdicht | langer en dieper onder water, volgens opgave van de fabrikant | weegcellen in een put, plateaus die in het water staan |
| IP69K | stofdicht | hogedrukreiniger met heet water, van dichtbij | slachterij, zuivel, visverwerking |
IP69K komt niet uit IEC 60529 maar uit ISO 20653; daarom staat de K erbij. Let op dat de klassen elkaar niet vanzelf insluiten: IP67 zegt iets over onderdompelen, niet over een straal onder druk. Een weegschaal die dagelijks met de hogedrukspuit wordt schoongemaakt heeft IP66 of IP69K nodig, ook als hij IP67 heeft.
Waar de IP-klasse van een weegschaal op slaat
Een weegschaal bestaat uit een plateau met weegcel, een kabel en een indicator. Die drie hebben elk hun eigen klasse, en de fabrikant noemt meestal de hoogste. Lees daarom de fiche: een plateau met een IP68-weegcel kan een indicator met IP65 hebben, en dan bepaalt de indicator hoe u schoonmaakt. Het batterijvak, de kabeldoorvoer en de aansluitingen aan de achterkant zijn de zwakke plekken. Een USB-poort met een rubberen dop is pas dicht als de dop erop zit.
Bij een weegcel met IP65 of hoger hoort ook een kabeldoos met dezelfde klasse; de kabeldoos is vaker de oorzaak van een natte storing dan de cel zelf. En na onderdompelen moet een IP67-weegschaal drogen. De klasse belooft dat er tijdelijk geen water binnenkomt, niet dat hij in het water kan blijven staan.
Welke IP-klasse bij welk werk
- Droog magazijn of werkplaats: IP54 volstaat; een hogere klasse kost geld en levert niets op.
- Koelcel, kas, vochtige productie: IP65. Condens en een natte doek zijn geen probleem.
- Voedselverwerking met schoonspuiten: IP67 of IP68 voor het plateau, en let apart op de indicator. Zie de vloerweegschalen met IP65 of hoger en de palletweegschalen met IP65 of hoger; bij de tafelweegschalen zijn onder meer de Kern SXC, de Kern FOB, de Adam Gladiator en de Baxtran TOPGi gebouwd voor nat werk.
- Hogedrukreiniging met heet water: IP69K voor het plateau, zoals bij de Baxtran PTB en de Baxtran BGI; let bij de BGI wel op dat de meegeleverde GI400i-indicator zelf IP65 is en dus apart aandacht vraagt bij de hogedrukreiniger.
- Buiten: minstens IP65, en denk aan de temperatuur; een lcd-scherm wordt traag onder nul en een accu levert minder.
- Weegcellen in een put of een silo: IP68, en een kabel die tegen knaagdieren en vocht kan.
Twijfelt u tussen twee klassen, kies dan de hogere alleen als het schoonmaken erom vraagt. Het verschil zit in de afdichting, niet in de nauwkeurigheid.
RVS: 304 of 316, en wat er precies van RVS is
Roestvast staal roest niet omdat het chroom in het staal een dun oxidelaagje vormt dat zichzelf herstelt. Twee soorten komen in weegschalen voor:
- RVS 304 (1.4301, 18 procent chroom, 8 procent nikkel) is de standaard. Hij kan tegen water, vocht, vet en de meeste schoonmaakmiddelen.
- RVS 316 (1.4401 of 1.4404, met 2 tot 3 procent molybdeen) kan daarnaast tegen chloriden: pekel, zout water, zeelucht en chloorhoudende reinigers. Dat is de keus voor visverwerking, kaasmakerijen, zoutbaden en de chemie. Op RVS 304 laten chloriden putjes achter, en in die putjes begint alsnog roest.
Belangrijker dan het nummer is wat er van RVS is. Veel weegschalen hebben een RVS plateau op een gelakt stalen onderstel. Dat is prima in een droge ruimte, maar bij dagelijks schoonspuiten roest het onderstel van binnenuit. Voor natte ruimten kiest u een weegschaal die helemaal van RVS is: geen gelakt onderdeel dat alsnog kan gaan roesten, met afgeronde randen en bij voorkeur een plateau dat u kunt optillen of losschroeven om eronder schoon te maken. Dat is de reden dat een Ohaus Defender 3000 RVS, een Adam W-serie of een Kern BXC - alle drie volledig RVS en waterdicht uitgevoerd - meer kost dan een gelakte weegschaal met hetzelfde bereik.
RVS is niet vanzelf beter. Een gelakte weegschaal in een droog magazijn gaat even lang mee, en aluminium is lichter voor een weegschaal die vaak van plek gaat. RVS kiest u om het schoonmaken en om wat er op het plateau komt.
ATEX: wegen waar gas of stof kan ontploffen
ATEX is de naam van twee Europese richtlijnen. Richtlijn 1999/92/EG verplicht de werkgever om ruimten met explosiegevaar in zones in te delen; richtlijn 2014/34/EU stelt de eisen aan apparatuur die in zo'n zone mag staan. De zones:
| Gas, damp, nevel | Stof | Hoe vaak explosief | Apparatuurcategorie |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | Zone 20 | voortdurend of langdurig | 1 |
| Zone 1 | Zone 21 | af en toe, bij normaal bedrijf | 2 |
| Zone 2 | Zone 22 | zelden en kort | 3 |
Stofzones zijn er vaker dan men denkt: meel, suiker, melkpoeder, cacao, houtstof, poedercoating en veel farmaceutische grondstoffen zijn explosief zodra ze als fijn stof in de lucht hangen. Welke zone waar geldt staat in het explosieveiligheidsdocument van het bedrijf; de leverancier van de weegschaal kan dat niet bepalen.
Een weegschaal met markering II 2G Ex ib IIC T4 Gb is, van links naar rechts: voor bovengronds gebruik (II), categorie 2 en dus zone 1 (2G; 2D is zone 21), beveiligd door intrinsieke veiligheid (Ex ib), geschikt voor alle gasgroepen (IIC), met een oppervlaktetemperatuur onder 135 graden (T4). Intrinsieke veiligheid is bij weegtechniek de gebruikelijke methode: de stroom in de weegcel wordt zo laag gehouden dat een vonk niet kan ontsteken. Vaak staat alleen het plateau met de weegcel in de zone en de indicator erbuiten, met een zenerbarrière ertussen; soms is de indicator zelf ook Ex-uitgevoerd.
Wij leveren de Kern EX plateauweegschaal en de Kern KXC indicator in Ex-uitvoering categorie 3 (Ex ec/ic, geschikt voor zone 2 en 22), en via WPL Industries explosieveilige terminals en systemen voor zwaardere zones; zie explosieveilige weegterminals voor ATEX-zones en vraag de actuele Ex-fiche op voor de precieze zone en categorie van het gekozen model. De installatie in een zone is werk voor een installateur die de Ex-regels kent; daar helpen wij bij.
Geijkt en toch nat
Een IP-klasse en een ijk gaan samen. Een geijkte weegschaal in een slachterij of een viszaak is heel gewoon: de Adam Gladiator en veel Baxtran- en Kern-modellen zijn IP67 of IP68 én geijkt leverbaar. Let wel op de zegels: die zitten over de schroeven van de behuizing en over de kalibratietoegang, en ze mogen niet beschadigd raken bij het schoonmaken. Zie wat is een geijkte weegschaal. Herijken en kalibreren doen wij op locatie, dus de weegschaal hoeft niet uit de natte ruimte; zie ijken, kalibreren en repareren.
Schoonmaken zonder schade
De meeste natte storingen komen niet door water maar door schoonmaakmiddel en door de manier van spuiten. Chloorhoudende reinigers tasten RVS 304 aan, sterk alkalische middelen tasten aluminium aan. Een hogedrukspuit van dichtbij op een kabeldoorvoer of een toetsenbord drukt water naar binnen, ook bij IP67. Spoel daarom van boven naar beneden, houd afstand, richt niet op naden en aansluitingen, en laat de weegschaal drogen voordat hij aan de lader gaat. Komt er toch water binnen, dan loont snel handelen: batterij eruit, laten drogen, en bij een indicator die vreemd doet reparatie en onderhoud bellen voordat de printplaat corrodeert.
Meer over het kiezen per werkplek in welke industriële weegschaal past bij uw toepassing; de volledige IP-tabel staat in de IP-classificatie voor weegschalen.
Veelgestelde vragen
Is IP65 waterdicht?
Nee. IP65 betekent stofdicht en bestand tegen een waterstraal met lage druk, zoals uit een tuinslang. Onderdompelen mag pas bij IP67, en een hogedrukreiniger vraagt IP66 of IP69K.
IP67 of IP68: wat is het verschil voor een weegschaal?
IP67 is beproefd op een halfuur op een meter diepte. Bij IP68 bepaalt de fabrikant zelf de diepte en de duur, en die staan in de fiche. Voor een weegschaal die wordt afgespoten maakt het weinig uit; voor een weegcel in een put die onder water kan komen te staan wel.
Is RVS altijd beter dan gelakt staal?
Nee. In een droge ruimte gaat een gelakte weegschaal even lang mee en kost hij minder. RVS kiest u als er wordt schoongespoten, als er zout of zuur op het plateau komt, of als de voedselveiligheid het vraagt. Let dan op of alleen het plateau van RVS is of de hele weegschaal.
Wanneer heb ik RVS 316 nodig in plaats van 304?
Bij chloriden: pekel, zout water, zeelucht en chloorhoudende schoonmaakmiddelen. Denk aan visverwerking, kaas, zoutbaden en de chemie. In de meeste andere voedselbedrijven volstaat RVS 304.
Heb ik een ATEX-weegschaal nodig in een meelfabriek?
Dat hangt af van de zone-indeling in het explosieveiligheidsdocument van uw bedrijf, niet van het product. Meelstof is explosief, dus rond silo's, zeven en vulpunten is vaak zone 21 of 22 vastgesteld. Staat de weegschaal in zo'n zone, dan moet hij de bijbehorende categorie hebben.
Mag een geijkte weegschaal worden afgespoten?
Ja, als de IP-klasse het toelaat. Let op de zegels over de schroeven en de kalibratietoegang: die mogen niet loskomen of beschadigen, anders is de ijk niet meer geldig.
Mijn plateau is IP68, waarom is de indicator maar IP65?
Omdat een indicator toetsen, een scherm en aansluitingen heeft die moeilijker af te dichten zijn dan een gelaste weegcel. De laagste klasse in het systeem bepaalt hoe u schoonmaakt. Wilt u de indicator ook afspuiten, kies dan een RVS indicator met IP68 of IP69K.