IJken of kalibreren: wat is het verschil?
Leestijd: ± 4 minuten
De woorden worden door elkaar gebruikt, maar het zijn drie verschillende dingen: ijken, kalibreren en justeren. Welke u nodig hebt hangt af van waar u de weegschaal voor gebruikt. Wie vraagt om de weegschaal te laten keuren, bedoelt meestal het eerste of het tweede; zie ook weegschaal laten keuren.
| IJken | Kalibreren | Justeren | |
|---|---|---|---|
| Wat is het | vaststellen dat de weegschaal aan de wettelijke eisen voldoet | meten hoeveel de weegschaal afwijkt, op meerdere punten in het bereik | de weegschaal zo instellen dat hij weer de juiste waarde aanwijst |
| Wettelijk verplicht | ja, bij verkoop per gewicht, medisch wegen, voorverpakken en tarieven | nee; wel gevraagd door ISO 9001, HACCP, GMP en BRC | nee |
| Waarmee | keuring volgens 2014/31/EU en EN 45501 | gecertificeerde controlegewichten, herleidbaar naar de nationale standaard | een referentiegewicht of het interne justeergewicht |
| Resultaat | M-teken met jaartal en nummer van de keuringsinstantie | certificaat met de afwijking en de meetonzekerheid | een weegschaal die weer juist aanwijst; daarna opnieuw kalibreren |
| Opnieuw nodig | na reparatie aan de weegtechniek of een verbroken zegel | periodiek, volgens uw kwaliteitssysteem | als de weegschaal te veel afwijkt; bij een geijkte weegschaal zit het achter een zegel |
Wat is ijken van een weegschaal?
IJken is vaststellen dat een weeginstrument voldoet aan de wettelijke eisen, en dat bevestigen met een merkteken: de M in een rechthoek naast het CE-teken, met het jaartal en het nummer van de keuringsinstantie. Een geijkte weegschaal mag gebruikt worden waar de wet dat eist: verkoop per gewicht, medisch wegen, de apotheek, voorverpakken en het berekenen van tarieven en heffingen. De keuring gebeurt volgens de Europese richtlijn 2014/31/EU en de norm EN 45501, en na een reparatie aan de weegtechniek of een verbroken zegel moet hij opnieuw. Wat het M-teken precies inhoudt staat onder wat is een geijkte weegschaal.
Wat is kalibreren van een weegschaal?
Kalibreren is met gecertificeerde controlegewichten meten hoeveel de weegschaal afwijkt van de werkelijke waarde, op meerdere punten in het bereik, en dat vastleggen in een certificaat met de meetonzekerheid. Er wordt bij het kalibreren zelf niets aan de weegschaal veranderd; u weet daarna hoe goed hij is. Dat is wat ISO 9001, HACCP, GMP en BRC vragen: aantoonbaar meetmiddel, herleidbaar naar de nationale standaard. Kalibreren is niet wettelijk verplicht en vervangt de ijk niet. Wat er in zo'n certificaat staat leest u onder kalibratiecertificaat uitgelegd. Wijst de weegschaal nu al iets anders aan dan u verwacht, dan hoeft dat nog geen kalibratie te vragen: waarom een weegschaal afwijkt begint bij de nulstand, de opstelling en de omgeving.
Wat is justeren van een weegschaal?
Justeren is de weegschaal zo instellen dat hij weer de juiste waarde aanwijst, met een referentiegewicht of met het interne justeergewicht dat veel balansen hebben. Na het justeren wordt opnieuw gekalibreerd om vast te leggen dat het gelukt is. Bij een geijkte weegschaal zit het justeren achter een zegel: verbreekt u die, dan vervalt de ijk en moet het instrument opnieuw gekeurd worden.
Moet mijn weegschaal geijkt of gekalibreerd zijn?
Geijkt moet hij zijn als u hem gebruikt voor verkoop per gewicht, voorverpakken, tarieven of medisch wegen; een kalibratiecertificaat hebt u nodig als uw kwaliteitssysteem erom vraagt. Per toepassing:
| U gebruikt de weegschaal voor | Nodig |
|---|---|
| verkoop per gewicht, voorverpakken, tarieven | geijkt (M-teken), daarna herijk na reparatie |
| patiënten wegen, apotheek, medisch lab | geijkt |
| eigen productie, voorraad, kwaliteitscontrole met ISO/HACCP/GMP | kalibratiecertificaat, periodiek |
| eigen gebruik zonder kwaliteitssysteem | af en toe controleren met een controlegewicht |
Een geijkte weegschaal heeft niet vanzelf een kalibratiecertificaat, en een gekalibreerde weegschaal mag niet zonder meer in de handel. Veel bedrijven hebben beide nodig: de ijk voor de wet, het certificaat voor de auditor.
Wat wij doen
Wij kalibreren met certificaat, bij u of in onze werkplaats, en wij herijken: door Kern, Adam, Ohaus, Baxtran en Gram zijn wij gemachtigd hun instrumenten na reparatie en herkalibratie opnieuw te stempelen. Nieuwe weegschalen leveren wij geijkt; zie geijkte weegschalen.
Veelgestelde vragen
Is een geijkte weegschaal ook gekalibreerd?
Nee. De ijk zegt dat het instrument binnen de wettelijke tolerantie valt; een kalibratiecertificaat zegt hoeveel hij precies afwijkt, met de meetonzekerheid. Wilt u beide, vraag dan bij de ijk meteen een certificaat.
Mag ik met een gekalibreerde weegschaal verkopen?
Nee. Voor verkoop per gewicht is een geijkte weegschaal met M-teken verplicht, ongeacht hoe goed hij gekalibreerd is.
Wat is herijken?
Een nieuwe keuring van een instrument dat al eerder geijkt was: na een reparatie aan de weegtechniek, na een verbroken zegel, of in landen met een periodieke keuring na afloop van de termijn.
Kan ik zelf kalibreren?
Controleren wel: zet een controlegewicht op de weegschaal en kijk wat hij aanwijst. Een kalibratiecertificaat dat een auditor accepteert vraagt gecertificeerde gewichten, een vaste procedure en een berekening van de meetonzekerheid.