Analoge of digitale refractometer: wat is het verschil en wat heeft u nodig?

Leestijd: ± 7 minuten

Het prijsverschil is een factor vijf: een analoge handrefractometer kost 60 tot 95 euro, een digitale 305 tot 375, een digitale tafelrefractometer 840 tot 990. Toch is digitaal niet altijd beter — en analoog niet altijd goedkoper, als u de tijd meerekent die u kwijt bent aan aflezen en omrekenen. Hieronder de verschillen die ertoe doen, en voor welk gebruik welke keuze de juiste is.

Nauwkeurigheid: het verschil zit in het aflezen

Op papier is het verschil klein: 0,2 % Brix bij de meeste analoge modellen tegen 0,1 % digitaal. In de praktijk is het groter, en de reden is het oog. Bij een analoge refractometer kijkt u naar een cirkel die boven licht en onder donker is, en leest u af waar de grens de schaal snijdt. Die grens is bij helder sap scherp, bij troebel sap, most met pulp of koelvloeistof een vage band van een halve streep breed. Twee mensen lezen dan twee verschillende waarden af, en dezelfde persoon 's ochtends iets anders dan 's middags. Een digitale refractometer meet de grens elektronisch, middelt desgewenst tot vijftien metingen en toont één getal; de uitkomst hangt niet af van wie er kijkt. Voor een boomgaard waar u beslist of de pluk kan beginnen, is 0,5 Brix verschil onbelangrijk; voor een productiecontrole die binnen 0,3 Brix moet blijven, is het de hele marge.

Temperatuur: ATC is geen bijzaak

De brekingsindex van een vloeistof daalt als hij warmer wordt: een meting bij 30 °C geeft zonder correctie ruim een halve Brix te laag. Analoge refractometers lossen dat op met ATC — een bimetaalstrip die de schaal verschuift met de temperatuur van het instrument, geldig van 10 tot 30 °C. Dat werkt, op één voorwaarde: instrument en druppel moeten dezelfde temperatuur hebben. Een koud instrument uit de auto met een druppel warme most erop geeft een verkeerde waarde, ATC of niet; wacht dertig seconden. KERN levert de meeste analoge modellen mét ATC (ORA 32BA, 3WA, 3AA, 6HA, 1SA, 4FA) en enkele zonder (ORA 80BB, 1SB, 4FB), een tientje goedkoper. Koop zonder ATC alleen als u binnen bij constante temperatuur meet.

Digitale handrefractometers meten de monstertemperatuur zelf (0–40 °C) en rekenen om; in onze specificatietabel staat per model hoe Kern de compensatie opgeeft. De tafelrefractometer ORL houdt het prisma met een temperatuursensor in de gaten en compenseert over het hele bereik.

Schalen: gedrukt of kiesbaar

Bij een analoge refractometer staat de schaal in glas gegraveerd: één, twee, soms drie schalen naast elkaar, en daar blijft het bij. Dat is prima als u altijd hetzelfde meet. Een kaasmakerij die zout én Brix meet, koopt een ORA 3SA met beide; een brouwer die ook wijn maakt, heeft twee instrumenten nodig. Een digitale ORM heeft twee tot vijf schalen die u met een knop kiest, en altijd de brekingsindex — waarmee u via een tabel elke stof kunt bepalen die niet als schaal aan boord is. De tafelrefractometers ORL 94AL (wijn, bier, alcohol), 94LM (suikers, zout) en 94IN (glycol, koelvloeistof, accuzuur) hebben acht tot tien schalen; voor een laboratorium dat van alles binnenkrijgt is dat het verschil tussen één apparaat en een la vol.

In de praktijk: gebruik, batterijen, schoonmaken

Analoog heeft één onverslaanbaar voordeel: er kan niets stuk. Geen batterij, geen scherm, geen vocht in de elektronica; een ORA gaat in zijn koffertje twintig jaar mee en is na een val hooguit uit kalibratie, wat u met het schroefje herstelt. Een digitale ORM is IP65 en tegen een plens bestand, maar heeft een batterij (knoopcellen of AAA, een jaar bij dagelijks gebruik) en wil na een val gecontroleerd worden. Schoonmaken is bij beide hetzelfde en bij beide de meest vergeten stap: na elke meting het prisma met een zachte doek en water (bij suikers) of alcohol (bij vetten) schoonvegen, nooit krassen. Een suikerrest van gisteren is vanochtend een halve Brix te veel.

Kalibreren: analoog met gedestilleerd water op nul (bij 20 °C) of een kalibratievloeistof voor hoge bereiken; digitaal met dezelfde druppel water en de nul-knop. De kalibratievloeistoffen en -blokken van KERN staan bij de toebehoren; een ISO-kalibratiecertificaat is voor bijna elk model leverbaar en voor een kwaliteitssysteem de moeite waard.

Voor wie welke

Analoog: de fruitteler en de wijnbouwer in het veld, de imker, de aquariaan, de hobbybrouwer, de garage die af en toe koelvloeistof controleert — één schaal, buiten, geen batterij. Neem ATC. Digitaal hand: de brouwerij, de kaasmakerij, de sapfabrikant, de dierenartsenpraktijk, de koffiebrander, de wagenparkbeheerder — dagelijks meten, meerdere gebruikers, meerdere schalen, cijfers in een logboek. Digitaal tafel: het laboratorium dat de brekingsindex zelf nodig heeft of veel verschillende producten meet, en de kwaliteitsdienst met eisen aan herleidbaarheid. Abbe: vaste stoffen, folies, oliën en onderwijs in optica — de ORT 1RS meet wat een handrefractometer niet kan.

Twijfelt u, reken dan zo: kost een afleesfout van 0,3 Brix u ooit een partij of een discussie met een klant? Dan is 240 euro meer voor een digitale snel terugverdiend. Zo niet, dan is de analoge met ATC het betere gereedschap — en houd 240 euro over voor een tweede met de andere schaal. Welke schaal bij welke toepassing hoort, staat in refractometer per toepassing; de basis van Brix en brekingsindex in refractometer kiezen.

Veelgestelde vragen over analoog en digitaal

Is een digitale refractometer nauwkeuriger dan een analoge?

In resolutie iets (0,1 tegen 0,2 % Brix); in herhaalbaarheid veel, omdat het aflezen van de licht-donkergrens wegvalt. Voor absolute nauwkeurigheid moeten beide wel gekalibreerd zijn — een ongekalibreerde digitale is niet beter dan een gekalibreerde analoge.

Hoe lang gaat de batterij van een digitale refractometer mee?

De ORM schakelt na 60 seconden uit en haalt met één set batterijen ongeveer een jaar dagelijks gebruik. De tafelrefractometer ORL werkt op USB-voeding of netadapter.

Kan ik een analoge refractometer laten kalibreren met certificaat?

Ja, Kern levert op de meeste ORA-, ORM- en ORL-modellen een ISO-kalibratiecertificaat (961-290). Dat staat als keuze bij de uitvoering in de winkel.

Waarom zie ik bij mijn analoge refractometer een vage grens?

Troebel monster, te weinig vloeistof, luchtbellen onder het dekplaatje of een prisma met resten. Filter of laat het monster bezinken, gebruik twee tot drie druppels, druk het plaatje zonder bellen aan en maak het prisma na elke meting schoon.

Welke refractometer voor een school of praktijklokaal?

Analoog: de ORA 32BA met ATC, robuust en 65 euro, zodat elke groep er een heeft. Eén digitale ORM 50BM erbij laat zien hoe de meting elektronisch gaat en levert het referentiegetal.